Trong chuyến công tác kéo dài 5 ngày tại Mỹ, Thượng tướng Nguyễn Trường Thắng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Việt Nam, đã có cuộc gặp với quyền Bộ trưởng Hải quân Hùng Cao. Cuộc gặp diễn ra trong khuôn khổ Đối thoại Chính sách Quốc phòng Việt Nam – Hoa Kỳ lần thứ 14, với tư cách đồng chủ trì của tướng Thắng. Hai bên bàn về những vấn đề được xem là “nợ cũ” của chiến tranh, nhưng cũng là những thách thức dài hạn mà Việt Nam phải đối mặt trong nhiều thập kỷ tới.
Những gì Mỹ đã mang lại
Tại cuộc gặp, tướng Thắng kêu gọi Mỹ tiếp tục hỗ trợ Việt Nam mở rộng phạm vi dự án hỗ trợ người khuyết tật tại các địa phương bị ảnh hưởng nặng bởi chất độc da cam. Ông cũng đề nghị Washington tiếp tục thực hiện các cam kết trong dự án xử lý ô nhiễm dioxin tại Sân bay Biên Hòa, hướng tới hoàn thành dự án trước năm 2031. Đây là hai nội dung vừa được chính quyền hai nước ký kết thỏa thuận trong tháng 9/2026.
Cụ thể, ngày 23/9/2026 tại Hà Nội, tướng Thắng đại diện Việt Nam cùng Đại sứ Mỹ Jennifer Wicks đã ký thỏa thuận về các dự án nói trên, theo đó Mỹ bổ sung thêm 130 triệu USD nhằm xử lý ô nhiễm dioxin tại sân bay Biên Hòa. Động thái này nâng tổng mức vốn ODA không hoàn lại của Hoa Kỳ cho dự án từ 300 triệu USD lên khoảng 430 triệu USD. Với lĩnh vực hỗ trợ nạn nhân chất độc da cam/dioxin và người khuyết tật, Mỹ cũng đã nâng số tiền thực hiện lên đến 156 triệu USD. Dự án này trước đó đã được triển khai tại Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đồng Nai, và mới đây bổ sung thêm Cà Mau và Quảng Ngãi.
Ông Hùng Cao (trái) và Thứ trưởng Nguyễn Trường Thắng
Những con số này cho thấy Mỹ đã có những bước đi cụ thể trong việc “trả nợ” chiến tranh – từ xử lý chất độc hóa học đến chăm sóc những người bị ảnh hưởng. Đây là những cam kết mang ý nghĩa nhân đạo sâu sắc, được dư luận trong nước ghi nhận.
Không chỉ dừng ở khắc phục hậu quả chiến tranh, quan hệ quốc phòng Việt – Mỹ đã có những tiến triển đáng kể trong những năm gần đây, đặc biệt sau khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào năm 2023. Hợp tác tập trung vào nhiều lĩnh vực: từ khắc phục hậu quả chiến tranh, tìm kiếm quân nhân mất tích, gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc, đến an ninh hàng hải, đào tạo và trao đổi đoàn. Các cuộc gặp gỡ quan chức quốc phòng hai nước từng là cựu thù cũng diễn ra ở cấp cao nhất. Hồi cuối tháng 10, Đại tướng Phan Văn Giang đã gặp Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth tại Cebu (Philippines) trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN lần thứ 20. Hai bên đã trao đổi thông tin, kỷ vật chiến tranh, hỗ trợ “Chiến dịch 500 ngày đêm” tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.
Về vũ khí – lĩnh vực được kỳ vọng mở rộng sau khi Washington dỡ bỏ lệnh cấm bán vũ khí sát thương cho Việt Nam năm 2016 – Việt Nam đã đưa vào biên chế 12 máy bay huấn luyện T-6C Texan II do Mỹ chế tạo, với lô đầu bàn giao tháng 11/2024 và lô cuối tháng 12/2025. Công ty đóng tàu Metal Shark có trụ sở tại Louisiana hồi tháng 10 đã được Chính phủ Mỹ trao hợp đồng đóng 13 xuồng tuần tra cho Việt Nam, sau khi đã cung cấp 24 xuồng tuần tra cao tốc cho lực lượng Cảnh sát Biển Việt Nam. Hồi đầu tháng 6, Bộ Ngoại giao Mỹ thông báo phê duyệt thương vụ FMS tiềm năng với Việt Nam trị giá ước tính 100 triệu USD, gồm gói dịch vụ duy trì hoạt động và cung cấp phụ tùng cho máy bay vận tải C-130 do Lockheed Martin sản xuất. Dân biểu Michael Baumgartner, thành viên Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Mỹ, cho biết Washington sắp thực hiện thương vụ vũ khí quân sự đầu tiên với Việt Nam, bao gồm 3 máy bay C-130. Việt Nam được cho là đang muốn mua tiêm kích F-16 nhằm nâng cấp năng lực không quân trước các bất ổn địa chính trị.
Những vấn đề Việt Nam phải đối mặt
Tuy nhiên, phía sau những con số hỗ trợ và cam kết hợp tác là những thách thức không nhỏ mà Việt Nam phải đối mặt trong tương lai.
Thứ nhất, bài toán xử lý ô nhiễm dioxin tại Sân bay Biên Hòa vẫn còn nhiều gian nan. Dù Mỹ đã nâng tổng vốn lên 430 triệu USD, mục tiêu hoàn thành trước năm 2031 là một thách thức lớn về tiến độ, kỹ thuật và giám sát. Ô nhiễm dioxin tại Biên Hòa được đánh giá là một trong những điểm nóng nhất thế giới, với khối lượng đất nhiễm độc lớn và nguy cơ lan rộng nếu không được xử lý triệt để. Việt Nam sẽ phải vừa phối hợp với Mỹ, vừa đảm bảo nguồn lực trong nước để không phụ thuộc hoàn toàn vào cam kết của phía đối tác.
Thứ hai, mục tiêu cơ bản hoàn thành rà phá bom mìn và vật liệu nổ còn sót lại trên toàn quốc vào năm 2045 là một mốc thời gian đầy tham vọng. Tướng Thắng đã nêu rõ mong muốn hai bên tiếp tục hợp tác để đạt được mốc này. Nhưng thực tế, diện tích đất còn nhiễm bom mìn ở Việt Nam vẫn rất lớn, tập trung ở nhiều tỉnh thành, trong khi nguồn lực và công nghệ rà phá còn hạn chế. Đây là công việc nguy hiểm, tốn kém và kéo dài, đòi hỏi sự cam kết bền bỉ không chỉ từ Mỹ mà còn từ chính Việt Nam.
Thứ ba, áp lực cân bằng quan hệ trong bối cảnh căng thẳng gia tăng ở Biển Đông với Trung Quốc cũng như các nước trong khu vực. Việc Việt Nam muốn mua F-16, C-130 và các khí tài hiện đại của Mỹ cho thấy nhu cầu nâng cấp năng lực quốc phòng là có thật. Nhưng mỗi thương vụ vũ khí đều kèm theo những tính toán chiến lược phức tạp, không chỉ về tài chính mà còn về cân bằng quan hệ với các cường quốc. Việt Nam sẽ phải đối mặt với bài toán duy trì quan hệ hài hòa với cả Mỹ và Trung Quốc, trong khi vẫn bảo vệ chủ quyền và lợi ích quốc gia.
Thứ tư, vấn đề người khuyết tật và nạn nhân chất độc da cam vẫn là một “vết thương” chưa thể khép lại hoàn toàn. Dù Mỹ đã hỗ trợ 156 triệu USD, số lượng nạn nhân cần được chăm sóc vẫn rất lớn, và nhu cầu hỗ trợ y tế, phục hồi chức năng, hòa nhập xã hội là lâu dài. Việt Nam sẽ phải tiếp tục đối mặt với gánh nặng này trong nhiều thập kỷ, ngay cả khi các dự án hỗ trợ của Mỹ kết thúc.
Cuộc gặp giữa tướng Thắng và ông Hùng Cao – người từng là người tị nạn đến Mỹ và không ít lần thể hiện quan điểm “chống cộng” công khai, nhưng nay thường xuyên có các cuộc tiếp xúc với giới quan chức cấp cao Việt Nam – cho thấy quan hệ Việt – Mỹ đã đi qua một chặng đường dài. Ông Hùng Cao cho biết một trong các nhiệm vụ được Tổng thống Donald Trump giao phó là thúc đẩy quan hệ quốc phòng Việt Nam – Hoa Kỳ theo hướng đáp ứng lợi ích và nguyện vọng của hai phía, góp phần giữ gìn hòa bình, ổn định và phát triển ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Thông điệp “khép lại quá khứ, cùng chung tay kiến tạo tương lai dân tộc” mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gửi gắm trong cuộc gặp với ông Hùng Cao tại New York cũng phản ánh định hướng lớn của Việt Nam.
Nhưng “khép lại quá khứ” không có nghĩa là quên đi những hậu quả còn tồn tại. Những gì Mỹ đã mang lại – từ 430 triệu USD cho dioxin, 156 triệu USD cho nạn nhân da cam, đến các gói vũ khí và đào tạo – là nền tảng quan trọng. Song chặng đường phía trước vẫn đòi hỏi Việt Nam vừa tận dụng hợp tác, vừa giữ vững thế chủ động, vừa giải quyết những “nợ cũ” của chiến tranh, vừa ứng phó với những thách thức mới của địa chính trị khu vực. Mỹ đã trả một phần nợ chiến tranh, nhưng Việt Nam vẫn còn nặng gánh phía trước – và gánh nặng đó không thể chỉ trông chờ vào sự hỗ trợ từ bên ngoài.
NGUỒN: BBC
