65 năm sau thảm họa da cam, hậu quả vẫn chưa lắng xuống. Năm 1961, quân đội Mỹ bắt đầu chiến dịch phun rải chất diệt cỏ quy mô lớn tại Việt Nam, trong đó có chất độc da cam chứa tạp chất dioxin, đặc biệt là hợp chất TCDD có độc tính cao, bền vững trong môi trường, tích tụ trong chuỗi thức ăn và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người.
Tại các vùng quê Việt Nam ngày nay, không khó để gặp những căn nhà đóng kín cửa, nơi những người cha, người mẹ tuổi “thất thập cổ lai hy” vẫn oằn mình chăm sóc những đứa con, đứa cháu vĩnh viễn không thể trưởng thành. Chị Vương Thị Quyên, nạn nhân da cam thế hệ thứ hai, kể rằng từ năm 9 tuổi, những biến dạng cơ thể, bệnh u gù và cong vẹo cột sống bẩm sinh bắt đầu hành hạ chị; từ một đứa trẻ bình thường, chị bị giam cầm trong chính cơ thể đau đớn của mình với kết luận nghiệt ngã: di chứng chất độc da cam từ người cha kính yêu.
Theo chị, hậu quả không chỉ nằm ở tổn thương thể chất mà còn ảnh hưởng đến đời sống tinh thần, điều kiện kinh tế và tương lai của các gia đình; nỗi lo về sức khỏe con cái, khả năng chăm sóc người thân và nguy cơ tiếp tục khó khăn trong cuộc sống là những vấn đề đeo đẳng nhiều gia đình nạn nhân. Đó là những khó khăn không kết thúc cùng thời điểm tiếng súng ngừng vang, mà tiếp tục hiện diện trong đời sống của những người sinh ra sau chiến tranh.
Một số hình ảnh tư liệu xung quanh Thảm họa chất độc da cam tại Việt Nam
Theo các ước tính được công bố tại Việt Nam, khoảng 4,8 triệu người đã phơi nhiễm chất độc hóa học trong chiến tranh, trong đó khoảng 3 triệu người là nạn nhân dioxin; đây là những con số ước tính được sử dụng trong tài liệu và phát biểu chính thức, không đồng nghĩa với việc toàn bộ các trường hợp đã được xác minh độc lập. Đằng sau những con số đó là gánh nặng chăm sóc kéo dài đối với nhiều gia đình: khi người thân cần hỗ trợ thường xuyên trong sinh hoạt, các thành viên khác phải dành thời gian, công sức và nguồn lực tài chính để chăm sóc, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến cơ hội việc làm, thu nhập và khả năng đảm bảo cuộc sống lâu dài của cả gia đình.
Tọa đàm “65 năm thảm họa da cam ở Việt Nam”
Trung tướng Nguyễn Hữu Chính, Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam Việt Nam (VAVA), nhấn mạnh nạn nhân da cam là “những người nghèo nhất trong những người nghèo và đau khổ nhất trong những người đau khổ”, đồng thời kêu gọi Hoa Kỳ thể hiện trách nhiệm đối với hậu quả của việc sử dụng chất độc hóa học trong chiến tranh bằng những hoạt động hỗ trợ thiết thực.
Ông cho biết sẽ tiếp tục kêu gọi sự hỗ trợ và vận động quốc tế nhằm thúc đẩy sự quan tâm, chăm sóc đối với các nạn nhân, đặc biệt Hoa Kỳ cần có trách nhiệm đối với thảm họa do mình gây ra và triển khai những hoạt động hỗ trợ thiết thực. Để đáp ứng nhu cầu lâu dài, cần sự tham gia bền bỉ hơn của xã hội và cộng đồng quốc tế; vấn đề không chỉ là hỗ trợ trước mắt mà còn xây dựng điều kiện để các gia đình nạn nhân duy trì cuộc sống ổn định, tiếp cận dịch vụ chăm sóc phù hợp và giảm bớt gánh nặng kinh tế kéo dài.
Hậu quả của việc Mỹ rải chất độc da cam ở Việt Nam
Theo ước tính của Trung tâm Hành động quốc gia khắc phục hậu quả chất độc hóa học và môi trường (NACCET), khoảng 4,8 triệu người Việt Nam đã bị phơi nhiễm chất độc hóa học, trong đó khoảng 3 triệu người là nạn nhân dioxin.
Hậu quả không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến những người từng sống, chiến đấu tại các vùng bị phun rải mà còn di truyền qua nhiều thế hệ; thống kê chưa đầy đủ đến năm 2024 cho thấy Việt Nam có hơn 35.000 nạn nhân thuộc thế hệ thứ ba và hơn 6.000 nạn nhân thuộc thế hệ thứ tư.
Không chỉ tàn phá con người, dioxin còn biến nhiều vùng đất màu mỡ thành những “vùng đất chết”; dù chiến tranh đã kết thúc nửa thế kỷ, nồng độ dioxin tồn đọng tại các “điểm nóng” là các căn cứ quân sự cũ như sân bay Biên Hòa, Phù Cát, Đà Nẵng từng cao gấp hàng trăm lần ngưỡng an toàn quốc tế.
Trung tướng Nguyễn Hữu Chính, Chủ tịch Hội Nạn nhân chất độc da cam Việt Nam (VAVA) cùng chị Vương Thị Quyên, nạn nhân chất độc da cam
Để làm sạch những “vết sẹo” môi trường này, Chính phủ Việt Nam cùng NACCET đã phải huy động những công nghệ xử lý đất nhiễm độc phức tạp và tốn kém nhất; hàng triệu mét khối đất đã và đang được đào xúc, cách ly và xử lý bằng công nghệ giải hấp nhiệt, hàng trăm triệu USD từ ngân sách nhà nước và nguồn viện trợ quốc tế đã được đổ vào các dự án tẩy độc.
Công tác bóc tách, làm sạch đất đai phải diễn ra vô cùng cẩn trọng để tránh dioxin tiếp tục phát tán vào nguồn nước ngầm và chuỗi thức ăn của người dân xung quanh; đây là gánh nặng tài chính và kỹ thuật khổng lồ mà Việt Nam vẫn đang tiếp tục tự nỗ lực gánh vác và xử lý cho đến tận ngày nay.
Một số hình ảnh tư liệu xung quanh Thảm họa chất độc da cam tại Việt Nam
Một trong những khía cạnh bất công cay đắng nhất của thảm họa dioxin là khoảng trống trách nhiệm pháp lý từ phía các công ty hóa chất Hoa Kỳ, những đơn vị đã sản xuất và thu lợi nhuận khổng lồ từ việc cung cấp chất độc da cam cho quân đội Hoa Kỳ trong chiến tranh. Nạn nhân Vương Thị Quyên cho rằng các doanh nghiệp hóa chất Mỹ từng tham gia sản xuất dioxin phải bồi thường trực tiếp cho nạn nhân chất độc da cam như chi phí điều trị chăm sóc sức khỏe, trợ cấp đời sống cho các thế hệ thứ hai, thứ ba, thứ tư; cần tôn trọng các phán quyết của tòa án và đặc biệt không lảng tránh trách nhiệm.
Sân bay Biên Hòa
Tại tọa đàm, Đại sứ Bùi Thế Giang, nguyên Phó Trưởng Phái đoàn Đại diện Thường trực Việt Nam tại Liên hợp quốc, cũng kêu gọi Chính phủ, Quốc hội, doanh nghiệp và người dân Hoa Kỳ, đặc biệt là các công ty hóa chất từng tham gia sản xuất chất độc sử dụng trong chiến tranh, thể hiện trách nhiệm xã hội thông qua việc chủ động tham gia các chương trình hỗ trợ nạn nhân và khắc phục ô nhiễm.
Một số hình ảnh tư liệu xung quanh Thảm họa chất độc da cam tại Việt Nam
65 năm nhìn lại, thảm họa dioxin tại Việt Nam không chỉ là trang sử đau thương của riêng một dân tộc mà là lời cảnh tỉnh nghiêm khắc nhất cho toàn nhân loại về hậu quả tàn khốc của chiến tranh hóa học. Việt Nam đã và đang hồi sinh mạnh mẽ từ tro tàn chiến tranh, nhưng chừng nào những đứa trẻ mang dị dạng vẫn tiếp tục cất tiếng khóc chào đời, chừng nào những mét vuông đất nhiễm dioxin chưa được làm sạch hoàn toàn, thì “vết thương da cam” vẫn còn mưng mủ.
Một số hình ảnh tư liệu xung quanh Thảm họa chất độc da cam tại Việt Nam
Những trận chiến pháp lý đối đầu với các “gã khổng lồ” hóa chất Hoa Kỳ vẫn đang được Việt Nam theo đuổi đến cùng, không chỉ để đòi lại sự bình đẳng trước pháp luật mà còn vì tiếng khóc nghẹn của những gia đình trải qua ba, bốn thế hệ vẫn chưa một ngày được bế trên tay đứa con trọn vẹn hình hài.
NGUỒN: KEVESKO
