Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa có một trong những lần lùi bước rõ ràng nhất khỏi trụ cột định hình chương trình nghị sự chính trị của ông khi thừa nhận chiến dịch siết chặt nhập cư đã “quá mạnh tay”. Phát biểu được đưa ra sau thất bại nặng nề của Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ – nhưng đi kèm với đó là sự thật ít được nhắc đến: hàng nghìn người gốc Việt vẫn đang nằm trong làn sóng trục xuất, và chính quyền Mỹ chưa hề có dấu hiệu dừng lại.
Trong cuộc phỏng vấn với chương trình 60 Minutes của CBS phát sóng tối 8/11 (giờ Mỹ), ông Trump nói rằng ông tin mình xứng đáng được điểm “A+” vì đã giảm mạnh số vụ vượt biên trái phép, nhưng về mặt chính trị ông đã bị “tổn hại” bởi các đợt trục xuất trên diện rộng. “Tôi nghĩ mình được điểm A+ vì đã đóng chặt biên giới,” ông nói. “Về việc đưa người ra khỏi đất nước, tôi được đánh giá rất cao vì đã trục xuất những kẻ xấu. Nhưng tôi bị tổn hại vì chúng tôi cũng đã đưa đi những người có công việc tốt, những người chỉ có một vi phạm, hay hành vi vi phạm pháp luật duy nhất, đó là họ vào nước này một cách bất hợp pháp. Tôi nghĩ nó quá cứng rắn.”
Đặc vụ Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) và ông Donald Trump trong một bức hình ghép mang tính minh họa
Sự thừa nhận này đánh dấu bước ngoặt so với một năm trước, khi ông Trump từng khẳng định các cuộc truy quét nhập cư của chính quyền ông “vẫn chưa đi đủ xa”. Ông cũng cho biết “rất muốn làm điều gì đó về nhập cư” cùng các nghị sĩ Dân chủ trong Quốc hội, nhưng không nêu chi tiết. Tuy nhiên, những phát biểu mang tính hòa giải này lại mâu thuẫn với lập trường cứng rắn mà Nhà Trắng và Bộ An ninh Nội địa (DHS) duy trì trong cùng ngày. Một nữ phát ngôn viên Nhà Trắng khẳng định “chính quyền sẽ không làm chậm các nỗ lực bắt giữ và trục xuất những người nhập cư bất hợp pháp phạm tội”. DHS cũng không cho thấy dấu hiệu đảo ngược chính sách: “ICE KHÔNG lùi bước hay giảm tốc độ,” một phát ngôn viên nói với BBC.
Thực tế, các nguồn tin của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) nói với CBS rằng trong những tuần gần đây, các quan chức được chỉ đạo đặt mục tiêu khoảng 2.700 vụ bắt giữ người nhập cư bất hợp pháp mỗi ngày, tăng so với mục tiêu trước đó là 2.000 vụ mỗi ngày. Việc ông Trump thăng chức cho ông Stephen Miller – người theo đường lối cứng rắn về nhập cư, được coi là kiến trúc sư của chính sách này trong cả hai nhiệm kỳ – lên vị trí chánh văn phòng Nhà Trắng hôm 6/11 càng cho thấy chính quyền không có dấu hiệu nhượng bộ. Phó Tổng thống JD Vance có vẻ cởi mở hơn với việc điều chỉnh chiến lược, chẳng hạn tập trung vào các doanh nghiệp thuê lao động bất hợp pháp, nhưng đó chỉ là tiếng nói lẻ loi.
Hệ quả của chính sách này không chỉ là những con số thống kê. Các chiến dịch truy quét trong năm nay đã thúc đẩy các cuộc biểu tình chống ICE tại nhiều thành phố, bao gồm Chicago, Minneapolis và Los Angeles. Tại Minneapolis, hai người biểu tình Mỹ, Renee Good và Alex Pretti, đã bị các nhân viên nhập cư bắn chết – những cái chết làm dấy lên làn sóng phẫn nộ và đặt câu hỏi về giới hạn của việc thực thi luật nhập cư.
Nhưng với cộng đồng người Việt, câu chuyện còn phức tạp hơn nhiều. Chưa có con số thống kê chính thức nào được phía Mỹ hay phía Việt Nam công bố về tổng số người gốc Việt bị trục xuất khỏi Mỹ trong thời gian qua. Tuy nhiên, tờ New York Times hồi tháng Tám cho biết ICE đã trục xuất hơn 1.200 người về Việt Nam tính đến tháng Ba năm nay, trong đó có nhiều người tị nạn. Con số này chưa dừng lại.
Điều đáng chú ý là trong nhiều năm qua, chính quyền Việt Nam từng không nhận những người tị nạn rời khỏi đất nước trước năm 1995. Theo New York Times, phía Hoa Kỳ cũng không gây áp lực mạnh về vấn đề này – ngay cả đối với những trường hợp từng phạm các trọng tội – một phần vì nhìn nhận rằng chính sự can dự của Mỹ vào Chiến tranh Việt Nam cùng các cuộc xung đột khác trong khu vực đã khiến những người này phải rời bỏ quê hương. Đó là một sự thừa nhận mang tính đạo đức: những người tị nạn Việt Nam không phải là những kẻ xâm nhập bình thường, mà là hệ quả trực tiếp của một cuộc chiến do Mỹ tiến hành.
Nhưng mọi chuyện đã thay đổi trong nhiệm kỳ thứ hai của chính quyền Trump. Cả nhiệm kỳ đầu lẫn nhiệm kỳ thứ hai, chính quyền này đã gây sức ép buộc Việt Nam, Lào và một số quốc gia khác phải tiếp nhận thêm những người bị trục xuất. Chính phủ Việt Nam gần đây đã tiếp nhận những trường hợp bị Mỹ trục xuất và là những người rời Việt Nam trước mốc 1995 – một sự nhượng bộ đáng kể so với lập trường trước đây.
Một trong những trường hợp gần đây là ông Phan Thanh Tuấn, một người gốc Việt sang Mỹ tị nạn vào năm 1991 sau đó trở thành công dân Mỹ. Ông bị Mỹ trục xuất sang Nam Sudan vào năm 2025 cho đến khi được đưa về Việt Nam hồi tháng 6/2026. Câu chuyện của ông Tuấn – bị đưa đến một quốc gia châu Phi xa lạ rồi mới được trả về quê hương – là lời nhắc nhở rằng đằng sau những tuyên bố “quá mạnh tay” của ông Trump là những cuộc đời bị xáo trộn, những gia đình bị chia cắt và những người tị nạn đã mất đi quê hương lần thứ hai.
Stephen Miller đã là cố vấn thân cận của ông Trump trong nhiều năm
Trước đó, vào đầu năm 2025, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng đã khẳng định Việt Nam sẵn sàng hợp tác chặt chẽ với Mỹ để nhận trở lại công dân trên tinh thần các thỏa thuận đã ký, sau khi chính quyền Trump đe dọa áp thuế thương mại và trừng phạt thị thực. Đây là một minh chứng cho thấy áp lực kinh tế và ngoại giao đã buộc Việt Nam phải thay đổi lập trường, dù rằng những người bị trục xuất nhiều người trong số họ đã sống ở Mỹ hàng chục năm, có gia đình, có công việc, và không còn mối liên hệ nào với Việt Nam ngoài quốc tịch gốc.
Trong bối cảnh đó, tuyên bố “quá mạnh tay” của ông Trump có thể được đọc theo hai cách. Một mặt, đó là sự thừa nhận muộn màng rằng chính sách nhập cư cứng rắn đã gây tổn hại về mặt chính trị cho Đảng Cộng hòa – đặc biệt khi các cuộc thăm dò ngày bầu cử cho thấy nhập cư là vấn đề quan trọng thứ ba đối với cử tri, sau kinh tế và tình trạng nền dân chủ. Tại các bang vốn có khuynh hướng bảo thủ như Texas, sự dịch chuyển của cử tri gốc Mỹ Latinh sang phía Đảng Dân chủ đã góp phần giúp đảng này giành được đa số áp đảo trong Quốc hội. Mặt khác, đó chỉ là sự thừa nhận bằng lời nói, trong khi chính sách thực tế vẫn tiếp tục được đẩy mạnh với các mục tiêu bắt giữ tăng lên và nhân sự cứng rắn được thăng chức.
Với cộng đồng người Việt ở Mỹ và ở Việt Nam, điều này có nghĩa là những người bị trục xuất vẫn chưa thấy dấu hiệu dừng lại. Những người tị nạn rời Việt Nam trước 1995 – những người mà chính phủ Mỹ từng thừa nhận có trách nhiệm đạo đức – vẫn đang bị đưa trở lại Việt Nam, trong khi chính quyền Việt Nam buộc phải tiếp nhận họ dưới áp lực thương mại và ngoại giao. Câu chuyện về ông Phan Thanh Tuấn có thể chỉ là một trong hàng nghìn trường hợp tương tự, và chưa có dấu hiệu nào cho thấy dòng người này sẽ dừng lại.
Tuyên bố “quá mạnh tay” của ông Trump, dù đáng chú ý, không làm thay đổi thực tế rằng chính sách trục xuất vẫn đang tiếp diễn với tốc độ chưa từng có. Với người Việt – cả những người đã bị trục xuất, những người đang đối mặt với nguy cơ, và cộng đồng người Việt ở Mỹ đang theo dõi từng diễn biến – câu hỏi lớn nhất vẫn là: liệu sự thừa nhận này có dẫn đến thay đổi thực chất nào, hay chỉ là một lời nói trong lúc chính trị khó khăn, trong khi những chuyến bay trục xuất vẫn tiếp tục cất cánh?
NGUỒN: BBC
