Một bể chứa hóa chất cực độc, dễ bay hơi và có nguy cơ phát nổ bất cứ lúc nào đang đe dọa trực tiếp khu vực Little Saigon – nơi sinh sống của cộng đồng người Việt lớn nhất hải ngoại. Hàng chục nghìn cư dân đã phải rời bỏ nhà cửa trong đêm, khi các đội cứu hộ bang California chạy đua với thời gian để ngăn chặn một thảm họa kép: vỡ bồn hoặc phát nổ. Thống đốc Gavin Newsom đã chính thức tuyên bố tình trạng khẩn cấp toàn bang.
Ảnh chụp từ drone cho thấy các đội cứu hộ đang phun nước vào một bồn chứa hóa chất nguy hiểm tại Garden Grove, California
Sự cố nguy hiểm ngay giữa lòng cộng đồng người Việt
Vào ngày 21/5, một bồn chứa khoảng 26.500 lít (tương đương 7.000 gallon) methyl methacrylate – một loại hóa chất công nghiệp cực kỳ dễ bay hơi, dễ cháy, thường được sử dụng trong sản xuất nhựa và linh kiện hàng không vũ trụ – bất ngờ có dấu hiệu rò rỉ và mất kiểm soát nhiệt tại nhà máy GKN Aerospace ở thành phố Garden Grove, quận Cam, California.
Điều đáng nói, vị trí của nhà máy này chỉ cách khu thương mại Little Saigon sầm uất trên đại lộ Bolsa (thành phố Westminster) khoảng 5-7 km về phía nam. Toàn bộ khu vực Garden Grove và Westminster chính là trái tim của Little Saigon – nơi sinh sống và làm việc của hàng trăm nghìn người Mỹ gốc Việt, với vô số nhà hàng, chùa chiền, trung tâm thương mại và doanh nghiệp do người Việt làm chủ.
Chỉ cách đó khoảng 8 km về phía đông bắc là công viên giải trí Disneyland – điểm đến du lịch nổi tiếng thế giới. May mắn thay, Disneyland nằm ngoài khu vực sơ tán và vẫn hoạt động bình thường, nhưng nguy cơ lan rộng của thảm họa khiến giới chức không thể lơ là.
Lệnh sơ tán mở rộng, 40.000 người phải rời nhà
Ban đầu, lệnh sơ tán chỉ được áp dụng cho các khu dân cư quanh nhà máy ở Garden Grove. Tuy nhiên, khi tình hình ngày càng xấu đi, đến ngày 22/5, lệnh sơ tán đã được mở rộng sang nhiều khu vực lân cận, bao gồm một phần của năm thành phố khác trong quận Cam. Theo hãng tin AP, tổng cộng khoảng 40.000 người dân đã phải di dời khẩn cấp.
Các trường học trong khu vực đồng loạt đóng cửa. Nhiều tuyến đường lớn bị phong tỏa, lực lượng chức năng dựng rào chắn và chỉ cho phép xe cứu hộ, cứu hỏa lưu thông. Văn phòng Cảnh sát trưởng quận Cam đã triển khai các đội tuần tra đặc biệt tại những khu dân cư đã được sơ tán nhằm ngăn chặn nguy cơ đột nhập, trộm cắp và cướp bóc – một vấn đề thường thấy trong các cuộc sơ tán quy mô lớn tại Mỹ.
Bà Janet Nguyen – Giám sát viên quận Cam, người đại diện trực tiếp cho khu vực Garden Grove – đã chủ động mở thêm nhiều trung tâm sơ tán để tiếp nhận người dân, đồng thời phối hợp cùng các tổ chức thiện nguyện phân phát nhu yếu phẩm, chăn màn, thực phẩm và nước uống cho hàng nghìn người đang phải tá túc tạm thời.
Người dân chờ đợi tại một cơ sở trú ẩn tạm thời
Hai kịch bản thảm khốc: vỡ bồn hoặc phát nổ
Chỉ huy Cơ quan Cứu hỏa quận Cam, ông Craig Covey, đã có những phát biểu rất nặng nề trong buổi họp báo ngày 22/5. Ông nhấn mạnh rằng đây không còn là tình huống “phòng ngừa” hay “có thể kiểm soát” mà đã chuyển sang giai đoạn “cực kỳ nguy cấp”.
“Theo đúng nghĩa đen, chúng tôi chỉ còn hai kịch bản,” ông Covey nói. “Một là bồn chứa bị hỏng và tràn hóa chất ra ngoài. Hai là xảy ra hiện tượng phản ứng nhiệt mất kiểm soát dẫn đến phát nổ. Bồn chứa này chắc chắn sẽ hỏng – chúng tôi chỉ không biết khi nào, và cũng không rõ bằng cách nào.”
Theo các chuyên gia, methyl methacrylate khi bị đun nóng sẽ trải qua quá trình trùng hợp tự do, tỏa nhiệt mạnh, tạo áp suất cực lớn bên trong bồn chứa. Nếu áp suất vượt ngưỡng chịu đựng của bồn, nó sẽ vỡ hoặc phát nổ. Điều càng đáng lo ngại hơn khi bồn chứa này nằm trong khu vực nhà máy GKN Aerospace, nơi còn có nhiều bồn chứa nhiên liệu và hóa chất khác. Một vụ nổ lớn có thể kích hoạt các vụ nổ dây chuyền, gây ra thảm họa không lường trước được.
Các nỗ lực khống chế bất thành, nhiệt độ vẫn tăng
Ngay sau khi phát hiện sự cố, các đội cứu hỏa đã liên tục phun nước lên bề mặt bồn chứa để làm mát, cố gắng ổn định nhiệt độ bên trong. Vào tối ngày 22/5, họ sử dụng thiết bị bay không người lái để đo nhiệt độ bên ngoài và tin rằng đã hạ được bồn xuống khoảng 16°C – một tín hiệu đáng mừng.
Tuy nhiên, niềm vui ngắn chẳng tày gang. Khi các đội cứu hộ có thể tiếp cận gần hơn và đọc trực tiếp đồng hồ đo trên bồn chứa, họ phát hiện một sự thật phũ phàng: nhiệt độ bên trong thực tế đã lên tới 32°C (90°F) và vẫn đang tăng với tốc độ khoảng 1°F mỗi giờ. Chênh lệch nhiệt độ giữa bên ngoài và bên trong cho thấy phản ứng hóa học đang diễn ra dữ dội, và việc phun nước làm mát bề mặt gần như không còn hiệu quả.
Không dừng lại ở đó, một van trên bồn chứa được xác định là “không hoạt động” đã gây ra những thách thức vận hành bổ sung, khiến các đội cứu hộ không thể thực hiện các biện pháp xả áp hoặc can thiệp trực tiếp vào bên trong.
Ông Covey thừa nhận: “Chúng tôi đang hy vọng có thể làm chậm tốc độ phản ứng, nhưng để thứ này tự hỏng và phát nổ là điều chúng tôi không thể chấp nhận.”
Ngăn chặn thảm họa môi trường: đê, đập và kế hoạch khẩn cấp
Trong bối cảnh gần như không thể cứu vãn bồn chứa, các quan chức địa phương đã chuyển hướng sang phương án giảm thiểu thiệt hại. Họ đang xây dựng “những kế hoạch cực kỳ quyết liệt” cho kịch bản bồn chứa bị vỡ hoặc phát nổ.
Các đội công binh đã được huy động để dựng những con đê, đập nhỏ tạm thời xung quanh khu vực nhà máy. Mục tiêu là nếu hóa chất tràn ra, nó sẽ bị giữ lại trong một khu vực giới hạn, không thể chảy vào hệ thống cống thoát nước mưa – vốn sẽ dẫn ra các dòng sông và cuối cùng là ra biển Thái Bình Dương. Một sự cố tràn hóa chất ra biển có thể gây ra thảm họa sinh thái cho toàn bộ vùng duyên hải Nam California.
Bên cạnh đó, ông Covey cũng cảnh báo rằng nếu bồn chứa bị tràn, các hóa chất này sẽ rò rỉ ra bãi đỗ xe xung quanh nhà máy, tạo thành một vùng nguy hiểm mà không ai được phép xâm nhập trong nhiều ngày liền. Nếu phát nổ, mảnh vỡ văng xa có thể gây thương vong và hư hại đến các công trình dân dụng lân cận.
Cảnh báo từ y tế: “Mùi trái cây nồng” là dấu hiệu nguy hiểm
Bác sĩ Regina Chinsio-Kwong, viên chức y tế của quận Cam, đã đưa ra những hướng dẫn cụ thể cho người dân trong và ngoài khu vực sơ tán.
Theo bà, methyl methacrylate có mùi đặc trưng giống như mùi trái cây đậm và nồng. “Việc ngửi thấy mùi đó không có nghĩa là bạn đã tiếp xúc ở mức gây ra triệu chứng, nhưng chúng tôi không muốn mọi người phải ngửi thấy mùi đó,” bà nói.
Tuy nhiên, nếu ai đó hít phải hơi hóa chất với nồng độ đủ cao, các triệu chứng có thể bao gồm: kích ứng mắt (đỏ, rát, chảy nước mắt), kích ứng đường hô hấp (ho, khó thở, tức ngực), chóng mặt, buồn nôn, và trong trường hợp nghiêm trọng có thể gây ngất hoặc tổn thương phổi.
Bác sĩ Chinsio-Kwong nhấn mạnh rằng những người ở ngoài khu vực sơ tán nhưng trong bán kính 1,6 km tính từ nhà máy về mặt lý thuyết được coi là an toàn, nhưng khuyến cáo họ nên đóng kín cửa sổ, tắt hệ thống thông gió nếu có mùi lạ.
Cộng đồng người Việt rúng động: “Tôi bị đánh thức bởi còi báo động”
Phóng viên NBC LA đã có cuộc trò chuyện với ông Mark Olsen, một cư dân sinh sống gần khu vực sơ tán. Ông kể: “Tôi bị đánh thức bởi tiếng còi báo động vang lên khắp các con phố. Lúc đầu tôi không hiểu chuyện gì. Sau đó, qua điện thoại và loa phường, tôi nhận được lệnh sơ tán khẩn cấp. Tôi chỉ kịp lấy một vài món đồ quan trọng như giấy tờ, điện thoại, một ít thuốc men rồi chạy ra khỏi nhà.”
Ông Olsen được đưa đến Trung tâm Thể thao và Giải trí Garden Grove – một trong những địa điểm sơ tán chính. Tại đây, hàng trăm người dân khác cũng trong cảnh thấp thỏm, ngồi trên những chiếc ghế xếp hoặc nệm tạm, hướng mắt về màn hình tin tức để theo dõi từng diễn biến mới nhất.
“Điều khó chịu nhất là không biết điều gì sẽ xảy ra, và cũng không biết khi nào mình mới được trở về nhà,” ông Olsen nói thêm, giọng đầy lo lắng. “Có thể là hôm nay, có thể là hai, ba ngày nữa, thậm chí cả tuần. Thật bực bội.”
Dù không có thống kê chính thức, nhưng theo ghi nhận của phóng viên tại hiện trường, một lượng lớn người dân trong khu vực sơ tán là người Mỹ gốc Việt. Nhiều gia đình lớn tuổi không nói rành tiếng Anh tỏ ra hoang mang, phải nhờ con cháu hoặc các tình nguyện viên cộng đồng giải thích tình hình.
Dân biểu Derek Trần vào cuộc, yêu cầu GKN Aerospace chịu trách nhiệm
Dân biểu Derek Trần, người đại diện cho Địa hạt 45 của California tại Hạ viện Hoa Kỳ, đã nhanh chóng có mặt và liên lạc với các cơ quan chức năng. Ông cho biết đang theo dõi sát sao tình hình và đã trao đổi trực tiếp với ban lãnh đạo của GKN Aerospace.
Trong một phát biểu với đài CNN, ông Derek Trần thẳng thắn: “Tôi kêu gọi GKN Aerospace phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về sự hoảng loạn và gián đoạn mà hàng chục ngàn cư dân đang phải trải qua. Người dân phải rời bỏ nhà cửa, trường học đóng cửa, doanh nghiệp ngừng kinh doanh – đó là những thiệt hại rất thực tế.”
Cũng theo ông, ông đã đề nghị Thống đốc Newsom đệ trình yêu cầu lên chính quyền liên bang để ban bố tình trạng thảm họa liên bang. Nếu được phê duyệt, động thái này sẽ kích hoạt sự hỗ trợ toàn diện từ Cơ quan Quản lý Tình trạng Khẩn cấp Liên bang (FEMA) và Cơ quan Bảo vệ Môi sinh Hoa Kỳ (EPA), bao gồm tài chính, nhân lực, thiết bị và các chuyên gia xử lý hóa chất độc hại hàng đầu của quốc gia.
Biện lý quận Cam điều tra: Kêu gọi nhân viên GKN “lên tiếng sớm”
Không chỉ dừng lại ở công tác ứng phó khẩn cấp, Văn phòng Biện lý quận Cam đã chính thức vào cuộc điều tra nguyên nhân gốc rễ của sự cố. Biện lý Todd Spitzer đã có những tuyên bố rất mạnh mẽ trong cuộc họp báo ngày 23/5.
“Tôi muốn nhắn gửi đến các nhân viên đang làm việc tại GKN: Nếu các bạn muốn lên tiếng, muốn trả lời phỏng vấn và muốn cho chúng tôi biết những gì các bạn biết, thì bây giờ chính là lúc đó,” ông Spitzer nói.
Ông nhấn mạnh rằng cơ quan điều tra sẽ xem xét liệu có dấu hiệu của sự cố ý, vi phạm quy trình an toàn lao động, hoặc tắc trách từ phía quản lý dẫn đến tình trạng van không hoạt động và hệ thống cảnh báo sớm không phát huy tác dụng hay không.
“Khi chúng tôi tiến hành điều tra và làm rõ được ngọn ngành những gì đã xảy ra cũng như lý do hệ thống gặp sự cố, nếu trước đó các bạn không tự nguyện khai báo, các bạn sẽ không nhận được sự khoan hồng giống như những người đã chủ động hợp tác sớm với chúng tôi,” ông Spitzer cảnh báo.
GKN Aerospace xin lỗi nhưng chưa giải thích được nguyên nhân
GKN Aerospace là công ty có trụ sở chính tại Anh, chuyên cung cấp phụ tùng và linh kiện cho ngành hàng không vũ trụ toàn cầu. Cơ sở tại Garden Grove là một trong những nhà máy quan trọng của họ tại Bắc Mỹ.
Người phát ngôn của công ty đã gửi lời xin lỗi đến người dân địa phương và các cơ quan chức năng. Trong một tuyên bố ngắn, họ viết: “Tình hình vẫn đang tiếp diễn và chúng tôi hoàn toàn tập trung vào việc phối hợp với các lực lượng cứu hộ, các đội chuyên xử lý vật liệu nguy hiểm và các cơ quan chức năng liên quan để đảm bảo an toàn cho cộng đồng địa phương, nhân viên của chúng tôi và tất cả những người liên quan.”
Tuy nhiên, công ty chưa đưa ra bất kỳ giải thích cụ thể nào về nguyên nhân khiến van bị “không hoạt động”, tại sao hệ thống giám sát nhiệt độ không kịp thời cảnh báo, và liệu có sự vi phạm nào trong quy trình bảo trì, vận hành hay không.
Little Saigon trước nguy cơ bất ổn kéo dài
Tính đến thời điểm hiện tại, các đội cứu hỏa vẫn đang tiếp tục phun nước làm mát, nhưng nhiệt độ bên trong bồn chứa vẫn tăng dần. Giới chức địa phương khuyến cáo người dân trong khu vực sơ tán không được cố gắng quay về nhà để lấy đồ vì nguy cơ nổ có thể xảy ra bất cứ lúc nào.
Đối với cộng đồng Little Saigon, đây là một đòn giáng mạnh vào đời sống kinh tế và xã hội. Nhiều doanh nghiệp nhỏ do người Việt làm chủ trong khu vực – từ tiệm cà phê, nhà hàng, siêu thị đến các cửa hàng vàng bạc, phục vụ may đo – đã phải đóng cửa từ nhiều ngày qua. Hàng trăm triệu USD doanh thu có thể bị ảnh hưởng nếu tình hình không được giải quyết nhanh chóng.
Chưa kể, ngay cả khi bồn chứa được khống chế hoặc xử lý thành công, người dân cũng sẽ phải đối mặt với vấn đề ô nhiễm môi trường, kiểm tra chất lượng không khí, đất và nước trước khi được phép trở lại sinh hoạt bình thường. Các chuyên gia dự báo quá trình này có thể kéo dài hàng tuần hoặc thậm chí hàng tháng.
Tin bài sẽ tiếp tục cập nhật.
NGUỒN: BBC
