Bộ Tài chính Mỹ ngày 19/8 xác nhận tổng nợ công của nước này đã chính thức vượt mốc 40.000 tỷ USD, cán mốc 40.047 tỷ USD. Con số này cao gấp khoảng 1,3 lần GDP năm 2025 của nền kinh tế lớn nhất thế giới (khoảng 31.000 tỷ USD). Chia bình quân, mỗi người dân Mỹ hiện gánh khoản nợ hơn 117.000 USD.
Dù con số 40.000 tỷ USD mang ý nghĩa biểu tượng nhiều hơn, giới chuyên gia và nhà đầu tư thường chú trọng tới tỷ lệ nợ trên GDP hoặc phần nợ do công chúng nắm giữ, nhưng quy mô khoản nợ vẫn cho thấy giới chức Mỹ đang chật vật kiểm soát tình hình tài chính. Năm 1981, nợ công Mỹ lần đầu tiên chạm 1.000 tỷ USD; đến nay, khối nợ đã cán mốc 40.000 tỷ USD chỉ chưa đầy 5 tháng sau khi vượt 39.000 tỷ USD.
Nợ công Mỹ khi so với các số liệu khác của nước này.
Để hình dung quy mô khủng khiếp của khoản nợ này: ngay cả khi toàn bộ thu nhập của nước Mỹ trong một năm được dùng để trả nợ, thay vì chi cho tiền lương, lợi nhuận doanh nghiệp hay đầu tư, chính phủ vẫn còn nợ hàng nghìn tỷ USD. Ngay cả nếu tỷ phú Elon Musk – người giàu nhất thế giới – dùng toàn bộ khối tài sản ròng gần 1.000 tỷ USD của mình để góp phần trả nợ, số tiền đó cũng chỉ giải quyết được một phần rất nhỏ. Tổng nợ của Chính phủ Mỹ hiện tương đương tổng nợ của tất cả hộ gia đình và doanh nghiệp Mỹ cộng lại (không tính ngân hàng).
Có ba nguyên nhân chính khiến nợ công Mỹ tăng mạnh trong những năm qua:
Trước hết, dân số Mỹ đang già hóa trong khi người cao tuổi sống lâu hơn, buộc chính phủ phải tăng chi cho an sinh xã hội và bảo hiểm y tế dành cho người lớn tuổi. Trong khi đó, nguồn tài chính của các chương trình này ngày càng bấp bênh do số lao động không đủ để hỗ trợ lượng người thụ hưởng đang tăng nhanh.
Thứ hai, trong vài thập kỷ qua, Quốc hội Mỹ đã thông qua nhiều chính sách vừa cắt giảm thuế vừa tăng chi tiêu. Điển hình là Đạo luật Cắt giảm thuế và việc làm năm 2017, Đạo luật “Một dự luật lớn đẹp” (One Big Beautiful Bill – OBBB) năm 2025 dưới thời Tổng thống Donald Trump, cùng một số gói cứu trợ trong đại dịch. Các chính sách này được dự báo sẽ khiến nợ liên bang tăng thêm hàng nghìn tỷ USD trong thời gian tới.
Thứ ba, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã tăng mạnh lãi suất từ vài năm trước để đối phó với lạm phát. Lãi suất cao khiến chính phủ phải chi nhiều tiền hơn cho nghĩa vụ trả lãi, qua đó thu hẹp nguồn lực dành cho các chương trình khác. Ông Marc Goldwein – Giám đốc chính sách tại tổ chức CRFB – nhận định trên CNN: “Chúng ta chi số tiền lớn để trả nợ thay vì đầu tư cho tương lai. Nợ chồng nợ, tạo ra một vòng luẩn quẩn”.
Nợ công Mỹ tăng chóng mặt trong hơn 30 năm qua.
Đáng chú ý, sự gia tăng nợ công diễn ra liên tục và nhất quán bất chấp mọi sự thay đổi tổng thống. Cả ba chỉ số – nợ công, tiền trả lãi và mức độ thâm hụt ngân sách – đều rất lớn về giá trị tuyệt đối và có tính liên tục rất nhất quán. Các đời tổng thống Mỹ, bao gồm cả ông Trump, đều chủ ý tăng nợ công để thực thi các chương trình cầm quyền, thay vì chủ trương giảm nợ. Họ nhận thức rằng khối nợ khổng lồ hiện tại là kết quả tích tụ lâu dài và về cơ bản không thể giảm được trong ngắn hạn. Ông Trump và những người tiền nhiệm tuy không phải là tác giả của tình trạng này nhưng đều đã góp phần làm gia tăng mức độ trầm trọng và nan giải của vấn đề nợ công.
Dù cựu Chủ tịch Fed Jerome Powell và nhiều người khác từng cảnh báo Mỹ đang đi trên một “quỹ đạo tài khóa không bền vững”, Quốc hội nước này trong vài năm qua vẫn chưa hạ quyết tâm xử lý tình trạng này, khiến Mỹ bị nhiều tổ chức đánh giá tín nhiệm hạ xếp hạng.
Ngắn hạn, Mỹ khó vỡ nợ vì sở hữu đồng USD – đồng tiền giữ vai trò chủ đạo trong thanh toán quốc tế và dự trữ ngoại hối của các quốc gia. Nhưng về lâu dài, gánh nặng tài khóa này có thể trở thành điểm yếu chí mạng. Nó là biểu hiện rõ nét nhất về thực trạng không ổn định bền vững và đầy rủi ro của nền tài chính và tiền tệ Mỹ. Sự quá tải tài chính hạn chế năng lực và thu hẹp phạm vi hoạt động chính trị đối nội và đối ngoại của Mỹ. Đồng thời, nó thúc đẩy các đối tác tăng cường nỗ lực giảm mức độ lệ thuộc vào đồng USD, đẩy mạnh tiến trình phi USD hóa trong quan hệ kinh tế quốc tế, tìm kiếm các phương thức và công cụ thanh toán song phương và đa phương không sử dụng đồng USD.
Nợ công tăng cao còn tác động trực tiếp đến thị trường trái phiếu và các loại lãi suất cho vay. Khi Mỹ ngày càng lún sâu vào nợ nần, nhà đầu tư đòi hỏi mức bù rủi ro cao hơn, đẩy lợi suất trái phiếu đi lên. Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm có ảnh hưởng tới lãi suất vay mua nhà, mua ôtô và các khoản vay của doanh nghiệp. Lợi suất tăng cao siết chặt điều kiện tài chính, tạo áp lực lên tiêu dùng và đầu tư. Ở chiều ngược lại, lợi suất cao cũng khiến chi phí đi vay của chính phủ tăng lên, kéo theo số tiền phải dành để trả lãi ngày càng lớn.
Bà Maya MacGuineas – Chủ tịch tổ chức CRFB – nhận định trên Reuters: “Khoản nợ 40.000 tỷ USD không chỉ tồn tại trên sổ sách của chính phủ, tác động đến toàn bộ nền kinh tế, túi tiền của người dân”. Bà cho rằng việc Chính phủ Mỹ vay ngày càng nhiều làm gia tăng rủi ro lạm phát, các ưu tiên ngân sách bị thắt chặt và nước Mỹ trở nên dễ tổn thương hơn trước những tình huống khẩn cấp cả trong và ngoài nước.
Ngày 19/8, Bộ Tài chính Mỹ cho biết sẽ tăng mua lại trái phiếu chính phủ kỳ hạn dài trong các tháng tới – động thái phản ánh lo ngại của chính quyền Trump trước tình trạng lợi suất tăng cao và tác động của nó lên khả năng trả nợ của chính phủ cũng như chi tiêu của người dân. Lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 30 năm và 10 năm đã hạ nhiệt sau khi tăng vọt trong phiên 18/8.
Tuy còn cần thời gian, nhưng những diễn biến xoay quanh vấn đề nợ công sẽ sớm mang lại kết quả, và hiệu ứng cộng hưởng của chúng sẽ đủ lớn để buộc nước Mỹ phải trả giá rất đắt cho việc để nợ công cứ tiếp tục gia tăng như hiện tại.
NGUỒN: DANTRI, LAODONG
