Một báo cáo mới đây của Văn phòng Chính sách Thương mại và Sản xuất thuộc Nhà Trắng đã xếp Việt Nam vào nhóm 2 trong mạng lưới hơn 40 quốc gia có nguy cơ trở thành điểm trung chuyển hàng hóa liên quan đến Trung Quốc vào thị trường Mỹ.
Theo phân loại của báo cáo, nhóm 2 bao gồm Brazil, Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Thổ Nhĩ Kỳ và Việt Nam. Đây là những nền kinh tế có quy mô thương mại đáng kể và mức độ hội nhập sâu rộng với chuỗi cung ứng Trung Quốc, từ khâu cung ứng đầu vào, sản xuất cho đến logistics. Nhà Trắng đánh giá rằng Việt Nam, cùng với Thái Lan, Malaysia và Indonesia, đã trở thành những trung tâm sản xuất lớn đối với các mặt hàng điện tử, máy móc, nhựa, giày dép, may mặc, linh kiện và nhiều sản phẩm công nghiệp khác có sử dụng đầu vào từ Trung Quốc.
Bên trong cảng Cái Mép.
Báo cáo đưa ra sự phân biệt rõ ràng giữa hoạt động sản xuất hợp pháp và hành vi chuyển tải nhằm mục đích né thuế. Theo đó, hàng hóa có thể được đưa từ Trung Quốc sang một nước thứ ba để thực hiện các công đoạn lắp ráp, hoàn thiện, kiểm thử, đóng gói hoặc dán nhãn trước khi xuất sang Mỹ. Tuy nhiên, những hoạt động này chỉ bị xem là chuyển tải bất hợp pháp khi chúng không tạo ra sự chuyển đổi cơ bản về xuất xứ nhưng lại được sử dụng như một công cụ để né tránh các mức thuế mà Mỹ áp dụng lên hàng hóa xuất xứ từ Trung Quốc.
Việt Nam được nhắc đến trực tiếp trong một ước tính của Văn phòng Phân tích Thương mại và Kinh tế (OTEA) thuộc Bộ Thương mại Mỹ. Cơ quan này đã sử dụng dữ liệu hải quan ở cấp độ giao dịch để xác định các trường hợp có cùng mã sản phẩm HS8 được nhập khẩu từ Trung Quốc và sau đó xuất khẩu sang Mỹ từ cùng một khu vực địa lý trong cùng một quý. Áp dụng phương pháp này, OTEA ước tính rằng khoảng 67 tỷ USD hàng hóa hướng tới thị trường Mỹ đã được chuyển tải qua ba trung tâm chính là Mexico, Ấn Độ và Việt Nam trong năm 2025. Khoản thất thu thuế quan liên quan đến hoạt động này được ước tính lên tới 28 tỷ USD. Báo cáo cũng lưu ý rằng đây là ước tính theo phương pháp chặt chẽ và không có nghĩa toàn bộ 67 tỷ USD đều là hàng hóa chuyển tải bất hợp pháp.
Con số 67 tỷ USD cần được đặt trong bối cảnh rộng hơn. OTEA đã xác định 459 nhóm sản phẩm mà nhập khẩu từ Trung Quốc vào Mỹ giảm trong năm 2025, trong khi nhập khẩu các sản phẩm tương tự từ các nước khác lại tăng lên. Giá trị hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc giảm khoảng 109 tỷ USD, còn nhập khẩu từ các nước khác tăng khoảng 156 tỷ USD. Tuy nhiên, báo cáo cũng thừa nhận rằng sự thay thế này có thể phản ánh cả những thay đổi hợp pháp trong sản xuất và chuỗi cung ứng, chứ không chỉ đơn thuần là hoạt động né thuế.
Mối quan tâm của Washington xuất phát từ sự thay đổi trong dòng chảy thương mại sau khi Mỹ áp thuế đối với hàng hóa Trung Quốc từ năm 2018. Báo cáo chỉ ra rằng khi tỉ trọng trực tiếp của Trung Quốc trong nhập khẩu của Mỹ giảm xuống, thì tỉ trọng nhập khẩu từ hơn 40 quốc gia được xác định có rủi ro chuyển tải lại tăng lên. Nhà Trắng nhận định sự trùng khớp về thời điểm và quy mô là lý do cần tiếp tục điều tra sâu hơn, mặc dù chưa thể kết luận toàn bộ sự dịch chuyển thương mại này là bất hợp pháp.
Việt Nam được xếp vào nhóm 2 cùng với một số nền kinh tế Đông Nam Á nhờ những lợi thế về quy mô sản xuất, hệ thống nhà cung cấp, cảng biển và hạ tầng logistics. Báo cáo cho rằng những yếu tố này tạo điều kiện cho các nước trong nhóm có khả năng đưa một khối lượng lớn hàng hóa liên quan đến Trung Quốc vào các dòng xuất khẩu sang Mỹ.
Một điểm quan trọng được báo cáo nhấn mạnh là việc một quốc gia nằm trong danh sách rủi ro không đồng nghĩa với việc mọi hoạt động xuất khẩu từ nước đó đều là chuyển tải bất hợp pháp. Thay vào đó, các nền kinh tế được phân loại dựa trên mức độ hội nhập với Trung Quốc, quy mô thương mại và những đặc điểm của chuỗi cung ứng có thể khiến rủi ro chuyển tải trở nên cao hơn.
Đối với Việt Nam, việc nằm trong nhóm này có thể dẫn đến việc hoạt động xuất khẩu sang Mỹ phải chịu sự giám sát chặt chẽ hơn về xuất xứ hàng hóa, nguồn cung đầu vào và quy trình sản xuất. Đây là một vấn đề đáng chú ý, đặc biệt trong bối cảnh Mỹ ngày càng tập trung vào việc ngăn chặn hàng hóa Trung Quốc né thuế thông qua các nước trung gian.
Để tăng cường khả năng phát hiện, Mỹ đang kết hợp nhiều nguồn dữ liệu như thông tin vận chuyển, lịch sử tuyến đường, phân loại sản phẩm, quan hệ sở hữu và năng lực sản xuất nhằm xác định các tuyến hàng có dấu hiệu bất thường. Mục tiêu cuối cùng là phân biệt được hoạt động sản xuất hợp pháp tại các nước thứ ba với việc chỉ đơn thuần chuyển hàng qua một nước khác để thay đổi xuất xứ trên giấy tờ.
Nhà Trắng ước tính quy mô của hoạt động chuyển tải bất hợp pháp liên quan đến hàng hóa Trung Quốc có thể dao động rất rộng, từ khoảng 40 tỷ USD đến 303 tỷ USD mỗi năm, tùy thuộc vào phương pháp tính toán. Báo cáo sử dụng mức 75 tỷ USD như một ước tính trung tâm, đồng thời cảnh báo các con số này không thể cộng gộp hoặc so sánh trực tiếp với nhau do sự khác biệt về dữ liệu và phương pháp luận.
NGUỒN: BBW
